Peru, Boliwia, Chile od A do Z
Altiplano – śródandyjski płaskowyż leżący na wysokości około 3500 – 4500 m n.p.m. w Peru i Boliwii. Przebywanie na takiej wysokości wywołuje soroche czyli chorobę wysokościową. Objawia się ona bólem głowy oraz szybkim zmęczeniem. Po 3-4 dniach organizm przyzwyczaja się do dużej wysokości i nie ma się później większych problemów. Doskonałym remedium na chorobę wysokościową jest mate de coca, czyli wywar z liści koki.
Bieda – Peru i Boliwia są krajami biednymi. Na ulicach dużych miast roznosi się specyficzna mieszanka smrodu: stęchłego brudu, moczu i czarnych spalin samochodowych. W Boliwii w wysokich Andach można znaleźć rejony, gdzie Indianie żyją nadal tak, jak pokazali im Hiszpanie w XVI wieku! Jednak najtragiczniejsze warunki życia mają ludzie żyjący w slumsach na obrzeżach wielkich miast. W Limie kilometrami ciągną się takie dzielnice nędzy. Nie ma tam bieżącej wody, kanalizacji, elektryczności, nie mówiąc o większych „luksusach”. Prowizoryczne domy budowane są z kartonów i starych, zardzewiałych blach. Panuje ogromne bezrobocie. Nie istnieją jakiekolwiek perspektywy na lepszą przyszłość.
Colca – rzeka i najgłębszy kanion na świecie (w Peru) osiągający 3223 metrów głębokości. Pierwszymi osobami, które przepłynęły Kanion Colca byli Polacy[i], którym się to udało w 1981 roku. Na skraju Kanionu można podziwiać kondory, których rozpiętość skrzydeł sięga trzech metrów. Dokładnie o 8 rano te ogromne ptaki wraz z ciepłym powietrzem wyfruwają z dołu Kanionu (gdzie mają gniazda) do góry, na polowanie.
Chuquicamata – miasteczko w Chile, gdzie znajduje się największa na świecie odkrywkowa kopalnia miedzi.
Czystość i higiena – w Peru i Boliwii w ogóle nie jest przestrzegana jakakolwiek higiena. W La Paz byłem świadkiem sytuacji, która mnie bardzo zszokowała. Kobieta na chodniku sprzedawała świeże bułki. Kiedy poczuła potrzebę, skorzystała z małej miseczki. Następnie zawartość miseczki wylała na ulicę. Potem spokojnie brudnymi rękami podawała bułki kupującym. Normalną rzeczą jest jak mięso wisi na straganach przez cały dzień, gdy temperatura powietrza wynosi ponad 30 stopni Celsjusza(!). Po prostu do Indian nie dotarła chyba jeszcze wiedza na temat bakterii. Z tych względów władze Chile obawiając się chorób i epidemii od strony swoich sąsiadów wprowadziły zakaz przewożenia przez granicę jakichkolwiek owoców, warzyw, kwiatów, zwierząt czy leków.
Doktor Cabrera – naukowiec o niekonwencjonalnych poglądach, który twierdzi, że w erze dinozaurów na Ziemi istniała także cywilizacja ludzka, która stała na wyższym poziomie cywilizacyjnym niż my obecnie. Na potwierdzenie swojej teorii Pan Cabrera[ii] zgromadził w swoim domu w Ica w Peru kamienie, które przedstawiają niezwykłe scenki: ludzi jeżdżących na dinozaurach, przeszczepy serca i mózgu, procesy rozwojowe różnych zwierząt, również wymarłych. Jednak większość naukowców nie wierzy doktorowi i twierdzą oni, że Cabrera jest zwykłym hochsztaplerem, łaknącym sławy i rozgłosu.
Dżungla Amazońska – by dostać się do dżungli leciałem samolotem z Limy do Iquitos a stamtąd płynąłem łodzią w górę Amazonki. Przedzierając się z maczetami przez gęsto porośniętą równikową roślinność można zobaczyć wiele dziwnych rzeczy, między innymi: gniazdo termitów zawieszone 3 metry nad ziemią, zwisające liany, małpy skaczące w koronach drzew, gniazda anakond – największych węży na świecie, których długość sięga 15 metrów, różnokolorowe ptaki, drzewa, których gałęzie wrastają w ziemię, drzewa, których kora nadaje się do jedzenia.
Ernest Malinowski – w II połowie XIX wieku polski inżynier zaprojektował i zbudował Kolej Transandyjską – najwyżej położoną linię kolejową na świecie. W 1999 roku na przełęczy Ticlio (na wysokości 4818 m n.p.m. – w najwyższym punkcie linii kolejowej) został odsłonięty pomnik upamiętniający Polaka. Malinowski[iii] zaprojektował również plany murów obronnych w Callao i brał udział w ich obronie przed Hiszpanami w 1866 roku.
Flamingi – zwierzęta te żyją na peruwiańskim wybrzeżu oraz w wysokogórskich jeziorach w Andach. Flamingi Jamesa, które mają przepiękne różowo-białe upierzenie występują tylko w boliwijskich i chilijskich Andach.
Góra Srebra – w najwyżej położonym mieście świata (wysokość 4070 m n.p.m.) – Potosi w Boliwii – jest ogromna góra, w której kiedyś było srebro. Góra została wyeksploatowana przez Hiszpanów w poprzednich wiekach. Obecnie każdy może kopiąc w tunelach kopalni szukać srebra, którego zostało już niewiele. Górnicy paląc papierosy z marihuaną i żując liście koki siedzą całymi dniami w wąskich chodnikach i dynamitem, kilofem i łopatą kruszą skały. O trudności pracy świadczy fakt, że kiedy kopalnią władali Hiszpanie w ciągu dwóch wieków zginęło w niej w niewolniczej pracy około 8 milionów Indian i Murzynów. Jednak dzisiejsi Boliwijczycy nie mając innego wyjścia, z powodu biedy, kopią nadal, choć średnia długość życia górnika to 35 lat.
Hotele – stan tanich turystycznych hoteli w Peru i Boliwii jest bardzo zły. Drzwi pokojów zamykane są na kłódkę! Nie ma ogrzewania. Ciepła woda, jeśli w ogóle jest to tylko przez 2-3 godziny dziennie. Zdarzały się braki w dostawie prądu. W hotelu w Arequipie wszystkie ściany były zagrzybione! Nie chcę wspominać o wszechobecnym robactwie. Co prawda ceny noclegu wahały się w granicach 3 dolarów, jednak w Chile gdzie średnio płaciłem za spanie niewiele więcej, bo około 5 dolarów sytuacja była diametralnie różna.
Inkowie – w Peru, Boliwii i Chile jest wiele śladów cywilizacji Inków. Ich państwo przed podbojem przez Franciszka Pizarra[iv] rozciągało się od dzisiejszej południowej Kolumbii do środkowego Chile. Stolicą imperium było Cusco. Po podboju przez Hiszpanów stolica została przeniesiona do miejscowości Vilcabamba[v].
Jezioro Titicaca – leży na płaskowyżu Altiplano na wysokości 3809 metrów n.p.m. Jest to najwyżej położone żeglowne jezioro świata. Z miejscowości Puno można popłynąć motorówką na pływające wyspy Indian Uros. Są to nieduże wysepki w całości zbudowane z trzciny. Natomiast ciekawostką na stałej wyspie Taquile jest to, że wszyscy mężczyźni szyją ubrania na drutach. W miasteczku Copacabana (po stronie boliwijskiej) znajduje się słynne na całą Amerykę Łacińską sanktuarium – katedra Matki Boskiej Świecznikowej z XVII-XIX wieku, która jest celem licznych pielgrzymek. Z Copacabany można popłynąć na dwie słynne wyspy na jeziorze Titicaca: Isla del Sol i Isla de la Luna.
Katakumby – w centrum Limy znajduje się interesujący kościół św. Franciszka, pod którym przed wiekami wybudowano katakumby. W katakumbach pochowano około 70 tys. ludzi. Sam kościół wybudowany został w stylu barokowym z niewielkim wpływem kultury arabskiej.
Lwy morskie – na małych, skalistych Wyspach Ballestas u wybrzeży Peru dla ochrony tamtejszego unikatowego ekosystemu zlokalizowano rezerwat przyrody Paracas. Żyją tam pelikany, pingwiny, kormorany a przede wszystkim lwy morskie. Dookoła naszej motorówki pluskały się w wodzie te wielkie ssaki, inne ryczały leniwie wygrzewając swoje tłuste cielska na słońcu.
Łowienie piranii – jedną z atrakcji jaką można przeżyć będąc w Dżungli Amazońskiej jest łowienie piranii. Przy mulistym brzegu rzeki Yanayaca zarzuciłem wędkę i po krótkiej szarpaninie w wodzie pierwsza pirania została złowiona. Nie za każdym jednak razem udawało się je wyłowić, gdyż są to dość sprytne ryby i często zdarzało się tak, że po zjedzeniu przynęty uciekały nie nabijając się na haczyk. Przewodnik twierdził, że piranie są groźne tylko wtedy, gdy poczują w wodzie krew. W innych wypadku nie atakują człowieka.
Museo de Oro – czyli Muzeum Złota, które znajduje się w Limie. Jednak oprócz mnóstwa wyrobów ze złota, srebra i kamieni szlachetnych jest tam wiele innych ciekawych przedmiotów. W kilku salach wyodrębnione jest bogate w eksponaty Muzeum Broni, gdzie przedstawiona jest militarna historia Peru. Co ciekawe w muzeum tym istnieje także wielka kolekcja przedmiotów, które przedstawiają sceny erotyczne a także męskie i żeńskie narządy rozrodcze.
Nazca – linie na płaskowyżu Nazca w Peru stały się sławne dzięki szwajcarskiemu badaczowi Erichowi von Dänikenowi[vi] i jego kosmicznym teoriom. Z samolotu tajemnicze figury na pustynnym płaskowyżu Nazca robią niesamowite wrażenie. Koliber, kondor czy małpa są rzeczywiście ogromne. Szczególnie figura pozdrawiającego kosmity daje dużo do myślenia. Inną teorię dotyczącą linii Nazca niemiecka uczona Maria Reihe. Twierdziła ona, że figury są specyficznym kalendarzem, i że zostały stworzone przez jedną z kultur preinkaskich – tzw. kulturę Nazca.
Oaza Huacachina – małe jeziorko otoczone palmami. Wśród palm zbudowano kompleks ośrodków wypoczynkowych – hotele, restauracje, wypożyczalnie sprzętu wodnego. Oazę otaczają ze wszystkich stron piaszczyste wydmy. Ciekawostką jest to, że po wydmach można zjeżdżać się na deskach – sandbordach, zupełnie tak samo jak po śniegu na snowboardach.
Pustynia Atacama – znajduje się w północnym Chile i jest to najbardziej suche miejsce na ziemi – w ciągu roku nie spada tam ani kropelka deszczu! Bardzo przyjemna jest miejscowość San Pedro de Atacama leżąca na północnym skraju pustyni, nad którą malowniczo wznosi się wulkan.
Quenqo, Saqsaywaman, Pukapukara, Tambomachay – są to inkaskie ruiny wokół Cusco, stolicy państwa Inków – forty, rezydencje, łaźnie, z których korzystał Inca (władca). Saqsaywaman[vii] było również polem krwawej bitwy, między Hiszpanami a Inkami.
Ruiny Machu Picchu – leżą na szczycie góry i sprawiają niesamowite wrażenie. Przy wejściu do ruin znajduje się tablica upamiętniająca badacza Henryka Binghama, który odkrył Machu Picchu w 1911 roku. Machu Picchu składa się z części rolniczej, z tarasów, na których Inkowie uprawiali głównie kokę oraz z części miejskiej. W ruinach działają jeszcze fragmenty kanałów wodnych, które nawadniały ziemię na tarasach kilkaset lat temu.
Santa Catalina – jest to najstarszy zabytek sakralny Peru – XVI-wieczny klasztor znajdujący się w Arequipie, drugim co do wielkości mieście tego kraju. Klasztor jest miastem w mieście. Równocześnie żyło tu 450 zakonników. Od lat 70-tych klasztor można zwiedzać.
Szaman – wielkim przeżyciem było spotkanie z szamanem w Dżungli Amazońskiej. Gdy miał 6 lat, pijąc aya-huascę doznał objawienia i od tej pory uczył się od ojca-szamana wykonywać obowiązki uzdrawiacza. Aya–huasca jest to specjalnie przyrządzany przez szamana specyfik z różnych roślin z dżungli i grzybów halucynogennych. Po jego wypiciu człowiek przeżywa wizje – przed oczami pojawiają się obrazy z przeszłości i z przyszłości.
Świnka morska – jest miejscowym przysmakiem w Cusco. Zwierzątko to podaje się w całej okazałości na wielkim talerzu. Upieczona świnka jest nafaszerowana ziołami i ma jeszcze pazurki, oczy a nawet zęby, w których trzyma plasterek marchewki.
Tiahuanaco – jest to rezerwat archeologiczny, który znajduje się w Boliwii niedaleko jeziora Titicaca. Naukowcy spierają się o to, kiedy istniała preinkaska kultura Tiahuanaco. Najsłynniejszymi zabytkami są Brama Słońca i Brama Księżyca.
Uyuni – z miejscowości Uyuni w południowo-zachodniej części Boliwii można dojechać do bardzo niegościnnej pustyni. Jej atrakcjami są: salary, laguny, gejzery i gorące źródła. Salary są to płaskie powierzchnie pokryte solą, które w porze deszczowej zamieniają się w płytkie mocno zasolone jeziora. Największym na świecie salarem jest Salar de Uyuni. Laguna Colorada, która dzięki związkom chemicznym znajdującym się w wodzie zmienia swój kolor z niebieskiego na czerwony i odwrotnie. Laguna Verde (zielona) pod wpływem wiatru zmienia kolor z zielonego na niebieski i na odwrót. Gejzery Sol de Manana znajdują się na wysokości 4800 m n.p.m. W gorących źródłach Chalviri można ogrzewać się w wodach pochodzenia wulkanicznego.
Vilcacora – jest to roślina z Dżungli Amazońskiej odkryta przez Polaka ojca Edmunda Szeligę[viii]. Zakonnik przyjechał do Peru w 1930 roku na misję i został na stałe. Mieszka on w Limie, gdzie założył Instytut Medycyny Andyjskiej. Vilcacorą[ix] zakonnik leczy między innymi takie choroby jak nowotwory czy AIDS. Wiedzę na ten temat ojciec Szeliga zdobył od szamanów, gdy żył w sercu peruwiańskiej dżungli.
Wikunia, guanako, alpaka – są to odmiany lam. Zwykłych lam używa się jako zwierzęta juczne. Alpaki hoduje się na wełnę, z której wyrabia się ciepłe ubrania. Guanako jest dziką lamą, która ma ciekawy zwyczaj plucia. Najszlachetniejszą odmianą lamy jest wikunia, która wygląda na bardzo delikatne zwierzę i podobna jest do polskiej sarny.
Yanayaca – jest dopływem Amazonki w Peru. Nad tą rzeką leży wioska indiańska San Juan, która składa się z kilku domów na palach, małego kościółka, placu i ogrodu. Dachy chat to drewniana konstrukcja pokryta wysuszonymi liśćmi palmowymi. Domy w ogóle nie mają ścian, ponieważ konieczny jest przewiew powietrza a i tak temperatura nigdy nie spada nawet w nocy poniżej 20 stopni Celsjusza. Wokół chat znajduje się ogród, gdzie rośnie wiele egzotycznych owoców: banany, grejpfruty, pomarańcze, drzewo chlebowe, ananasy.
Zona Franca – jest to strefa bezcłowa zlokalizowana w Iquique w Chile, gdzie Chilijczycy chętnie przyjeżdżają na zakupy.
Źródła Amazonki - Amazonka, najdłuższa rzeka świata, rozpoczyna swój bieg w peruwiańskich Andach. W 1983 roku dotarli tu członkowie górskiej wyprawy kajakowej – Andrzej Piętowski, Jacek Bogucki i Zbigniew Bzdak. Dwa lata później w tym miejscu międzynarodowa grupa rozpoczęła spływ Amazonką aż do jej ujścia. Ukończyły go dwie osoby – Polak – Piotr Chmieliński i Amerykanin Joe Kane[x]. Za odkrywcę źródeł Amazonki uznał się również Jacek Pałkiewicz[xi], który w 1996 roku zorganizował inną międzynarodową wyprawę, która miała charakter naukowy. W 2000 roku kolejna międzynarodowa wyprawa pod kierownictwem Andrzeja Piętowskiego ustaliła położenie źródeł Amazonki.
Żółtaczka – typu A i B, żółta febra, tyfus, cholera i tężec są to choroby, przed którymi powinno się zaszczepić jadąc do Ameryki Południowej.
[i] Majcherczyk J.: Zdobycie Rio Colca. Warszawa 1998.
[ii] Petratu C., Roidinger B.: Kamienie z Ica. Gdynia 1996.
[iii] Bartkowiak D.: Ernest Malinowski, konstruktor kolei transandyjskiej. Poznań 1996.
[iv] Mickiewicz M., Mickiewicz W.: Słownik odkrywców i zdobywców. Ameryka Łacińska. Poznań 1996.
[v] 1. Kuczyński M.: Wielcy zdobywcy. Warszawa 1998. 2. Dzikowska E.: Vilcabamba ostatnia stolica Inków. Warszawa 1979.
[vi] 1. Däniken E.: Mój świat w obrazach. Warszawa 1995. 2. Däniken E.: Z powrotem do gwiazd. Warszawa 1993.
[vii] Däniken E.: Podróż na Kiribati. Warszawa 1995.
[viii] Warszewski R., Rybiński G.: Ojciec nadziei. Niezwykłe życie księdza Edmunda Szeligi. Gdańsk 2000.
[ix] 1. Rybiński G., Warszewski R.: Vilcacora leczy raka. Gdańsk 1999. 2. Warszewski R.: Bóg nam zesłał vilcacorę. Gdańsk 1999.
[x] Kane J.: Z nurtem Amazonki. Warszawa 1997.
[xi] Pałkiewicz J.: Terra incognita. Wyprawa do źródeł Amazonki. Warszawa 1997.
