SKUTKI INTERWENCJONIZMU*
W roku 2000 przetłumaczono i wydano w Polsce książkę p.t. „Interwencjonizm”, napisaną przez ekonomistę Ludwiga von Misesa. Autor urodził się we Lwowie, ale większość życia spędził w USA. Mimo że książka została napisana w 1941 roku problemy w niej poruszone są aktualne do dzisiaj. Mises krytykuje wszystkie formy interwencji państwa w gospodarkę: socjalizm, interwencjonizm, korporacjonizm, syndykalizm, faszyzm, komunizm. Uważa, że jedyną drogą do bogactwa i dobrobytu całego społeczeństwa jest kapitalizm, czyli wolny rynek z najważniejszą jego instytucją – własnością prywatną. Interwencjonizm jest najłagodniejszą formą wtrącania się państwa do gospodarki, a mimo to, jak pisze Mises „jest on zaledwie zbiorem procedur utrudniających funkcjonowanie gospodarki rynkowej, a w rezultacie niszczących ją. Przeszkadza on produkcji i ogranicza możliwości zaspokajania potrzeb. Nie czyni on ludzi bogatszymi, lecz biedniejszymi”. Ponadto jak głosi motto książki „interwencjonizm nieuchronnie prowadzi do socjalizmu”, co Mises’owi udało się udowodnić ekonomicznymi zależnościami i wieloma przykładami. Autor przedstawia mechanizm wzrostu bezrobocia, którego główną przyczyną są żądania związków zawodowych w sztuczny sposób podwyższające płace dla robotników. Cła, dotacje czy subwencje dla określonej gałęzi przemysłu są korzystne tylko dla tego przemysłu, natomiast traci na tym cała gospodarka i wszyscy konsumenci.
Nie są to jednak jedyne negatywne skutki prowadzenia polityki interwencjonizmu. Interwencjonizm powoduje ponadto ograniczenie wolności jednostki, natomiast socjalizm doprowadza do jej likwidacji. Opodatkowanie Mises nazywa po imieniu: częściową konfiskatą własności prywatnej. Udowadnia, że podatek progresywny uderza w całe społeczeństwo, a nie tylko w bogatych, ponieważ pieniądze, które bogaci mogliby przeznaczyć na inwestycje powodujące wzrost zatrudnienia, są zabierane i bezmyślnie tracone przez państwo. Autor, który jest pacyfistą, twierdzi, że również fabryki zbrojeniowe (szczególnie podczas wojny) powinny być prywatne, ponieważ broń jest wtedy lepsza a produkcja bardziej efektywna.
Inną książką krytykującą jakikolwiek interwencjonizm państwa w gospodarkę jest pozycja Amerykanina Alberta Nocka pod tytułem: „Państwo – nasz wróg”, którą napisał w 1935 roku i obecnie jest ona powszechnie znana w Stanach Zjednoczonych. Autor rozróżnia władzę społeczną i władzę państwową. Twierdzi, że jedynym źródłem władzy państwa jest władza odebrana społeczeństwu: „nigdy nie ma – i nie może być – żadnego wzmocnienia władzy państwa bez odpowiedniego, mniej więcej proporcjonalnego, uszczuplenia władzy społeczeństwa”. Nock udowadnia, że państwo swoją działalność prowadzi w sposób o wiele droższy i mniej efektywny oraz gorszy jakościowo niż gdyby to samo robiły firmy prywatne (na przykład szkolnictwo czy służba zdrowia). Krytykuje interwencjonizm (również New Deal Roosevelta) i rozbudowaną biurokrację. Według niego jest bardzo źle jeśli państwo nie umie się wywiązać ze zobowiązań, które samo na siebie nałożyło, a próbuje odbierać społeczeństwu wpływ na kolejne dziedziny życia. Nock cieszy się jednak, że proces przekształcenia władzy społecznej we władzę państwową (wzrost socjalizmu) w USA nie poszedł tak daleko i nie osiągnął tak absurdalnych rozmiarów jak to miało miejsce w ZSRR, faszystowskich Włoszech czy hitlerowskich Niemczech. Kończąc swoje rozważania na temat państwa autor nie boi się stwierdzić, że „państwo (…) zainteresowane jest głównie niesprawiedliwością, a jego funkcją jest utrzymywanie ustroju niesprawiedliwości.”
Obie książki polecam każdemu, kto chce się dowiedzieć, co państwo nie powinno robić, by społeczeństwo było bogate. Uważam, że powinni je przeczytać przede wszystkich polscy parlamentarzyści, a także władze na szczeblu samorządowym. Może wtedy zrozumieją, gdzie tkwi przyczyna biedy, bezrobocia i wynikających z tego problemów.
Mises L.: Interwencjonizm. Kraków 2000.
Nock A.: Pañstwo – nasz wróg. Lublin 1995.
* Artykuł ten został opublikowany w lipcu 2002 roku w prawicowej gazetce wyborczej „Sojusz dla Czeladzi”
