Polski współczesny liberalizm*
Książka Danuty Karnowskiej pod tytułem W kierunku liberalizmu? Recepcja idei liberalnych w Polsce w warunkach transformacji ustrojowej to skrócona wersja rozprawy doktorskiej, obronionej w lutym 2004 roku na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Podobnie jak w wydanej w 2004 roku książce W gąszczu liberalizmów profesora Jacka Bartyzela autorka próbuje przede wszystkim zdefiniować pojęcie liberalizmu oraz usystematyzować to, co się za nim kryje. Stwierdza słusznie, że jest to pojęcie „bardzo bogate ideowo, niejednorodne i wielonurtowe”. Karnowska wymienia liberalizm chrześcijański, socjalny, konserwatywny, neoliberalizm czy ordoliberalizm oraz podaje przykłady głównie na gruncie polskim, w niewielkim stopniu odwołując się do światowych przedstawicieli tej doktryny.
W książce można znaleźć krótką historię polskiego liberalizmu, zaczynając od wieku XIX, kiedy to na czele grupy Kaliszan działali Bonawentura i Wincenty Niemojewscy, poprzez międzywojenną Krakowską Szkołę Ekonomiczną, reprezentowaną przez Adama Krzyżanowskiego, Tadeusza Brzeskiego i Ferdynanda Zweiga, aż do antysocjalistycznych działaczy epoki PRL, takich jak Andrzej Walicki, Stefan Kisielewski, Mirosław Dzielski i Janusz Korwin-Mikke.
Danuta Karnowska opisuje poglądy liberałów na demokrację, na prawa i wolności obywatelskie, w kwestii stosunków pomiędzy państwem a Kościołem katolickim. Cały jeden rozdział książki poświęcony jest elementom liberalnym w programach polskich partii politycznych: Kongresie Liberalno-Demokratycznym, Unii Wolności, Sojuszu Lewicy Demokratycznej oraz Unii Polityki Realnej, co autorka przedstawia w dość obiektywny sposób. W pozycji nie zabrakło także omówienia poglądów polskiego społeczeństwa na ideę i politykę liberalną.
Można mieć do autorki jednak pewne zarzuty. Już na wstępie pojawia się stwierdzenie, że w pokomunistycznej Polsce „Kongres Liberalno-Demokratyczny był reprezentatywny dla neoliberalizmu” (sic!), a dalej można przeczytać, że dla rozwoju doktryny liberalizmu przyczyniła się …„Gazeta Wyborcza”! Autorka pisze także, że w projekcie powszechnego uwłaszczenia Jana Szomburga i Janusza Lewandowskiego zawarte zostały główne postulaty liberałów.
Mimo tych niedociągnięć książka pozwala na pewne usystematyzowane spojrzenie na całą doktrynę liberalną. Na końcu publikacji, jak to w pracy naukowej, nie zabrakło obszernej bibliografii oraz indeksu osób. Jednak może się wydawać, że w zaliczaniu pewnych zachowań i poglądów politycznych, społecznych czy gospodarczych do liberalizmu autorka posunęła się zbyt daleko.
Danuta Karnowska, W kierunku liberalizmu? Recepcja idei liberalnych w Polsce w warunkach transformacji ustrojowej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2005.
* Niniejsza recenzja opublikowana została w nr 1 kwartalnika „Stańczyk Królewski” z 2008 r.
