Tomasz Cukiernik

Indyjskie Siedem Sióstr*

Po podziale Bengalu w 1947 roku na dwa terytoria i wcieleniu jego zachodniej części do Indii, a wschodniej do dawnego pakistańskiego Bengalu Wschodniego (od 1971 roku Bangladesz), stworzono tzw. Korytarz Siliguri, inaczej zwany Szyją Kurczaka. Aktualnie korytarz ten przebiega pomiędzy Nepalem i Bangladeszem i łączy główne terytorium Indii z jej północno-wschodnimi prowincjami, które nazywane są Siedmioma Siostrzanymi Stanami, gdyż aktualnie składają się z siedmiu gęsto zaludnionych prowincji.

Historia Assamu

Najbardziej zaludnionym z Siedmiu Siostrzanych Stanów jest Assam. Termin Asam lub Asom według niektórych naukowców pochodzi z sanskrytu i znaczy „niezrównany” lub „niespotykany”, ale bardziej rozpowszechniony pogląd mówi, że słowo Assam pochodzi od mongolskiego plemienia Ahom, które na początku XIII wieku przybyło na tereny Doliny Brahmaputry i dało początek dzisiejszemu społeczeństwu tego regionu. Historyczne królestwo Assam istniało w latach 1228-1826 i taką samą nazwę nosiła także brytyjska prowincja, utworzona w 1838 roku. Historia samej prowincji sięga starożytności. Już w I wieku p.n.e. chiński podróżnik Chang Kien przemierzał terytorium Assamu w celach kupieckich, a cynamon i jedwab z Assamu docierał nawet do starożytnego Egiptu i Imperium Rzymskiego. Od IV wieku n.e. Assam był rządzony przez dynastię Varman.

Jednym z ważniejszych władców był starannie wykształcony król Naranarayana, który w latach 1540-84 nie tylko zjednoczył znaczną część Assamu i Północnego Bengalu, ale także włączył do swojego państwa sąsiednie kraje, takie jak Cacher, Tripura i Khasi oraz Wzgórza Jaintia. Jednak po śmierci króla Naranarayany jego królestwo rozpadło się. Królestwo Ahom (Assam) przeżywało rozkwit za panowania Rudra Xinghy rządzącego w latach 1696-1714, który wzmocnił państwo militarnie, rozwinął handel z Tybetem i założył wielkie miasto Rangpur, które stało się stolicą. W XVII wieku królestwo Ahom rozszerzyło się w kierunku rzeki Manas, ale później terytorium kraju zaczęło się kurczyć. W kolejnych latach konflikty wewnętrzne, napady wrogów, klęski żywiołowe i długotrwała wojna domowa doprowadziły niemal do upadku królestwa.

Jednak mimo kilku muzułmańskich inwazji, aż do przybycia Brytyjczyków żadne zachodnie państwo nie okupowało terytorium Assamu. Zdarzył się tylko krótki epizod, kiedy w XVII wieku Mir Jumla (właść. Mir Muhammad Said), władca Bengalu, okupował Garhgaon, ówczesną stolicę Assamu, ale z powodu nieustannych ataków ludności miejscowej na jego wojska, musiał opuścić miasto. Dopiero na początku XIX wieku pod rządami birmańskiego władcy Ava Birma zajęła Assam i w 1821 roku utworzyła zależne królestwo marionetkowe. Ponieważ birmańskie wojska dosięgły granic posiadłości angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, w 1823 roku wybuchła wojna z Wielką Brytanią, która przeszła do historii pod nazwą Pierwszej Wojny Angielsko-Birmańskiej. Ten zbrojny konflikt zakończył się w 1826 roku podpisaniem Traktatu w Yandaboo, na mocy którego dwa lata później Kompania Wschodnioindyjska formalnie przejęła od Birmy kontrolę nad Assamem Niższym. Z kolei w 1833 roku Assam Wyższy stał się brytyjskim protektoratem, gdzie jako króla usadowiono Purandera Singla, by w 1838 roku formalnie włączyć ten region do Imperium Brytyjskiego.

Początkowo Assam stał się częścią brytyjskiego Bengalu, potem w 1874 roku został wydzielony z Bengalu i do 1905 roku miał status prowincji z komisarzem na czele, a w 1906 roku utworzono prowincję o nazwie Wschodni Bengal i Assam. Już dwa lata po podpisaniu Traktatu w Yandaboo niejaki Gomdhar Konwar wszczął rewoltę przeciwko Brytyjczykom, która jednak szybko została stłumiona przez wojska kolonialne. Prowodyrzy kolejnych powstań z 1830 i 1857 roku zostali pojmani i zgładzeni. Krwawo zostały także stłumione protesty wieśniaków, które wybuchły w 1861 roku przeciwko podatkom nałożonym na betel (popularna w tej części Azji używka), podczas których zginął brytyjski oficer Singer. Od połowy XIX wieku mieszkańcy Assamu wspierali Indyjski Kongres Narodowy przeciwko panowaniu Brytyjczyków. Z kolei w 1894 roku w Patharughat wybuchły protesty chłopów przeciwko monopolowi rządu kolonialnego na handel opium, podczas których zginęło co najmniej 15 osób. W 1947 roku Assam stał się prowincją niepodległych Indii i tylko okręg Sylwet po przeprowadzonym referendum wszedł w skład Wschodniego Pakistanu, czyli późniejszego Bangladeszu. W tym czasie oprócz Assamu w rejonie znajdowały się jeszcze tylko dwie prowincje: Manipur i Tripura.

Problem Nagalandu

Od 1947 roku, kiedy Indie uzyskały niepodległość, a gospodarka w regionie przeżywała kryzys, wzdłuż granic etnicznych zaczęły się tworzyć grupy separatystyczne, żądające autonomii, co doprowadziło do podziałów Assamu. Pierwszą prowincją, która się wydzieliła był Nagaland. Wśród żyjących tam plemion Naga wytworzyły się nastroje nacjonalistyczne. Członkowie tych plemion, którzy żyli w różnych prowincjach, żądali zjednoczenia w ramach jednej prowincji. Zaczęły się bunty – niszczono infrastrukturę i napadano na hinduskich urzędników. Dziewięciu członków separatystycznej Narodowej Rady Naga ogłosiło Deklarację Niepodległości, co zostało zignorowane przez indyjski rząd. W 1950 roku zorganizowano plebiscyt, w którym większość głosujących poparła stanowisko Rady. W 1955 roku indyjski rząd aresztował przywódców Narodowej Rady Naga i wysłał w ten region wojsko. Rada rozpoczęła działalność podziemną i w 1956 roku proklamowała utworzenie Federalnego Rządu Naga pod przywództwem Angami Zapu Phizo. Walki trwały nadal i w końcu rozpoczęto rozmowy dyplomatyczne z przedstawicielami plemion Naga, w wyniku których utworzono autonomiczne terytorium, zarządzane bezpośrednio przez rząd centralny. Jednak to było za mało dla plemion Naga, które kontynuowały ataki na instytucje administracji indyjskiej i hinduskie wojsko. Ponadto w ramach obywatelskiego nieposłuszeństwa zaprzestano płacenia podatków.

Dopiero w 1960 roku doszło do kolejnego porozumienia zawartego przez Konwencję Ludu Naga, na mocy którego Nagaland miał stać się samorządnym stanem indyjskiej unii. Oficjalnie dokonało się to w 1963 roku. Konwencja Ludu Naga przekształciła się w partię polityczną o nazwie Narodowa Organizacja Naga, która utworzyła pierwszy rząd Nagalandu. Jednak dalej dochodziło o potyczek zarówno pomiędzy różnymi frakcjami rebeliantów, jak i bojowników z armią indyjską, a Narodowa Rada Naga nawiązywała stosunki z Chinami i ruchami wyzwoleńczymi w Birmie. W 1964 roku do procesu pokojowego włączyli się duchowni i w 1964 roku doszło do Konwencji Kościoła Baptyskiego Nagalandu i pod jej wpływem Vishnu Sahay, gubernator Nagalandu, podpisał zawieszenie broni z nielegalnym rządem podziemnym. W 1966 i 1967 roku doszło do serii sześciu rund rozmów pokojowych pomiędzy Indirą Gandhi, ówczesną premierką Indii, a przywódcami rebeliantów, jednak nie doszło do żadnych przełomowych ustaleń. W 1968 roku gen. Kaito, jeden z bardziej prominentnych liderów bojowników, został zamordowany w biały dzień w centrum miasta Kohima. Z kolei w 1972 roku premier Hokishe Sema wpadł w zasadzkę zastawioną przez rebeliantów, ale udało mi się uciec, jednak jego córka została poważnie ranna. W rezultacie tego ostatniego wydarzenia władze stanu zdelegalizowały Narodową Radę Naga, Federalny Rząd Naga i Federalną Armię Naga oraz zdecydowały, że nie będą dalej rozszerzać uzgodnionego zawieszenia broni.

Jednak ponownie z inicjatywy dostojników kościelnych utworzono Radę Pokoju Nagalandu i kontynuowano rozmowy pokojowe. W 1975 roku doszło do podpisania historycznego Porozumienia Shillong, które ze strony indyjskiego rządu sygnował Lallan Prasad Singh, gubernator Nagalandu, a stronę rebeliantów reprezentowali Assa i Kevi Yalley. W rezultacie tego porozumienia wielu bojowników oddało broń i wyszło z podziemia. Jednak inni rebelianci z Nacjonalistycznej Socjalistycznej Rady Nagalandu z Thuingalengiem Muivahem na czele, którzy otrzymywali od Chin, Pakistanu i Bangladeszu wsparcie w postaci broni, amunicji i pieniędzy, potępili ten układ i kontynuowali walkę o niepodległość. Jeszcze w latach 90. XX wieku dochodziło do zamieszek i ostatecznie w 1997 roku Inder Kumar Gujral, ówczesny premier Indii, po negocjacjach z Nacjonalistyczną Socjalistyczną Radą Nagalandu ogłosił zawieszenie broni.

Dalsze podziały Assamu

Drugim stanem, który wydzielił się z dwóch dystryktów Assamu – Zjednoczonych Wzgórz Khasi i Jaintia oraz Wzgórz Garo, był rolniczy stan Meghalaya, co znaczy „dom chmur”. W 1970 roku otrzymał on od indyjskiego parlamentu status autonomiczny w ramach Assamu, a dwa lata później stał się osobnym stanem.

Z kolei w 1961 roku powstał Narodowy Front Mizo, którego celem było uzyskanie niepodległości dla Wielkiego Mizoramu. W 1966 roku wybuchły zamieszki w wielu miastach prowincji. W odpowiedzi indyjskie władze zbombardowały miasto Aizawl i rok później zdelegalizowały Narodowy Front Mizo. W 1971 roku delegacja Rady Dystryktu Mizo spotkała się z Indirą Gandhi, premierką Indii, żądając przekształcenia dystryktu w stan. Rząd zaproponował utworzenie z Mizo tzw. terytorium unii, do czego doszło w 1972 roku. W 1985 roku Pu Laldenga, przywódca Narodowego Frontu Mizo, spotkał się z Rajivem Gandhim, nowym premierem Indii. W rezultacie rok później władze Indii podpisały z rebeliantami porozumienie, na mocy którego w 1987 roku powstał nowy indyjski stan Mizoram. W tym samym roku z północnej części Assamu wydzielono górzysty stan Arunachal Pradesh, którego nazwa w języku hindi znaczy „kraina gór wschodzącego słońca”. Co ciekawe, praw do terytorium, które wchodzi w skład stanu Arunachal Pradesh, roszczą sobie Chiny.

W górzystych rejonach Siedmiu Siostrzanych Stanów nadal działają dziesiątki zbrojnych grup, domagających się większej autonomii, secesji lub chcących wybić się na niepodległość i często dochodzi do walk ugrupowań partyzanckich z siłami federalnymi. Z powodu ekonomicznej dyskryminacji o utworzenie własnego stanu Bodoland toczyło walkę, mające własną partyzantkę, żyjące w Assamie plemię Bodo. Oficjalnie Ruch Bodolandu zaczął działać w 1987 roku pod przywództwem Upendranatha Brahmy ze Studenckiej Unii Wszystkich Bodo. Głoszono slogan „Podzielić Assam 50-50”. W 1993 roku podpisano porozumienie, które jednak nie przyniosło ludowi Bodo wymiernych korzyści w postaci dostępu do lepszej edukacji, możliwości zarobkowania czy poprawy publicznej infrastruktury. Dlatego bojownicy Bodo kontynuowali agitację w kierunku utworzenia własnego stanu, ale w 2003 roku zgodnie z indyjską konstytucją doszło do utworzenia Rady Terytorialnej Bodolandu, której szefem został Hagrama Mohilary, były rebeliant Bodo.

Ponadto od 1979 roku w Assamie działa separatystyczny Zjednoczony Front Wyzwolenia Asomu (zdelegalizowany w 1990 roku), który oskarża indyjskie władze o eksploatację zasobów i zaniedbanie rozwoju gospodarczego tego stanu oraz żąda niepodległości. W ciągu ostatnich 30 lat w walkach i zamachach w Assamie zginęło kilkadziesiąt tysięcy ludzi, w większości cywilów. Na terenie Assamu czy Nagalandu nadal niemal codziennie dochodzi do terrorystycznych aktów przemocy, w wyniku których giną niewinni ludzie. 11 marca br. co najmniej jedna osoba zginęła, a szesnaście kolejnych zostało rannych w wybuchu bomby na targowisku w miejscowości Doom Dooma w okręgu Tinsukia. Bomba została prawdopodobnie podłożona przez bojowników ze Zjednoczonego Frontu Wyzwolenia Asomu. Na szczęście nikt nie zginął, kiedy w nocy kilkanaście godzin wcześniej eksplodowała bomba na granicy Assamu i Nagalandu. Oba stany oskarżają się bowiem wzajemnie o nielegalne okupowanie terytorium sąsiada. Władze Assamu twierdzą między innymi, że ponad 50 tysięcy hektarów ich ziem zostało zaanektowane przez Nagaland. Konflikty graniczne w północno-wschodnim regionie Indii istnieją także pomiędzy innymi stanami. Na przykład między plemionami Karbi i Khasi-Pnar na granicy Assamu i Meghalaya czy pomiędzy mieszkańcami wioski Jessami w okręgu Ukhrul w Manipurze a mieszkańcami wioski Laphuri w okręgu Phek w Nagalandzie. W samym Nagalandzie walczą ze sobą plemiona Naga i Kuki.

Ofiarami walk wyzwoleńczych w Assamie stali się nawet Polacy. 11 marca dużo szczęścia mieli nasi rodacy, eksperci Geofizyki Toruń, podwykonawcy Oil India Limited, którzy pracowali w projekcie sejsmicznym w Assamie. Mianowicie w wyniku bomby podłożonej w Madhupur przez członków Zjednoczonego Frontu Wyzwolenia Asomu doszło do zniszczenia ich samochodu, w wyniku czego ranny został kierowca, jednak dwóm Polakom udało się uciec. Rebelianci sprzeciwiają się prowadzonym przez naszych rodaków poszukiwaniom zasobów ropy naftowej. Wcześniej w Guwahati i Tinsukia terroryści z tego samego ugrupowania doprowadzili do dwóch eksplozji, w wyniku których zostało rannych dwadzieścia osób. Bojownicy Zjednoczonego Frontu Wyzwolenia Asomu nie tylko podkładają bomby, ale także strzelają do ludzi. 10 marca zabili w ten sposób trzech pracowników wypalarni cegieł, a kolejnych trzech poważnie zranili. Tymczasem przedsiębiorcy z Nagalandu przed lokalnymi wyborami, które odbyły się 5 marca br., domagali się od polityków przede wszystkim zapewnienia bezpieczeństwa, aby mogli rozwijać swoje projekty biznesowe. Jak podała Komisja Wyborcza, nowy rząd stanowy utworzy zwycięski Demokratyczny Sojusz Nagalandu. Tymczasem jak twierdzi Bidhan S. Laishram z indyjskiego Instytutu Badań Pokoju i Konfliktu niestety nie zanosi się na zakończenie walk plemiennych w regionie, a co gorsza, do istniejących konfliktów dołączą nowe.

Gospodarka

Assam jest jednym z najsłabiej rozwiniętych gospodarczo stanów Indii, a jak twierdzi opozycja zaprezentowany 11 marca projekt nowego deficytowego budżetu stanowego na rok finansowy 2008/9 nie jest budżetem wzrostu i doprowadzi do dalszego zadłużenia prowincji. Podczas wystąpienia w Zgromadzeniu Stanowym Chandra Mohan Patowary, lider opozycji, skrytykował stanowy rząd za to, że bierze nowe pożyczki tylko po to, aby spłacać stare i nie zaproponował żadnego efektywnego mechanizmu, który powstrzymałby wzrost publicznych wydatków.

Ważnym źródłem utrzymania mieszkańców Siedmiu Siostrzanych Stanów, gdzie żyją ponad 42 miliony ludzi, jest produkcja herbaty, która już od połowy XIX wieku przynosi pokaźne zyski plantatorom. Co ciekawe, dzikie krzewy herbaty w Assamie odkryli ponad 170 lat temu dwaj szkoccy bracia Robert i Karol Bruce. Z innych uprawianych roślin należy wymienić ryż, ziemniaki, banany, trzcinę cukrową, bawełnę, a także owoce cytrusowe. Jednak produkcja rolna jest bardzo mało wydajna. Stany te, leżące na południe od Himalajów, bogate są także w surowce mineralne, takie jak ropa naftowa, gaz naturalny czy węgiel. Na znacznych obszarach rosną tutaj także lasy deszczowe. Ponadto produkuje się jedwab i wykorzystuje bambusy na skalę przemysłową. Aby ułatwić współpracę pomiędzy stanami, w 1971 roku indyjskie władze utworzyły Radę Północno-Wschodnią. Mimo to w ostatnich dziesięcioleciach region ten rozwijał się o połowę wolniej niż pozostała część Indii i żyjący tu ludzie są znacznie biedniejsi niż w innych indyjskich prowincjach.

Podstawowe dane dotyczące Siedmiu Siostrzanych Stanów

Źródło: http://indiabudget.nic.in

* Niniejszy artykuł został opublikowany w nr 2 kwartalnika „Stańczyk Królewski” z 2008 r.